درمان استرس و اضطراب در مشهد

فرق استرس و اضطراب چیست؟

استرس واکنش بدن و ذهن به یک فشار یا خطر مشخص است؛ مثل امتحان، بدهی یا بیماری یکی از عزیزان. وقتی آن موقعیت تمام شود، استرس هم معمولاً کم می‌شود.

اضطراب نگرانی و ترسی است که گاهی بدون خطر مشخص، یا بسیار بیشتر از اندازهٔ خطر، ادامه پیدا می‌کند. استرس طولانی‌مدت هم می‌تواند کم‌کم به اضطراب یا افسردگی برسد.

اضطراب وقتی «اختلال» به حساب می‌آید که شدید و ماندگار باشد، کنترلش سخت باشد و کار، درس، خواب یا رابطه‌ها را مختل کند.

علائم اضطراب

بعضی از این نشانه‌ها، مثل تپش قلب یا تنگی نفس، می‌تواند علت جسمی هم داشته باشد؛ برای همین بررسی پزشکی بخشی از ارزیابی است.

انواع اختلالات اضطرابی

• اختلال اضطراب فراگیر: نگرانی بیش از حد دربارهٔ موضوعات مختلف زندگی روزمره، در بیشتر روزها و دست‌کم شش ماه.
• حملهٔ پانیک (هراس): ترس شدید و ناگهانی با تپش قلب، تنگی نفس و احساس از دست دادن کنترل، که معمولاً در چند دقیقه به اوج می‌رسد.
• اضطراب اجتماعی: ترس شدید از قضاوت شدن یا خجالت‌زده شدن جلوی دیگران، تا جایی که فرد از جمع دوری می‌کند.
• اضطراب جدایی: نگرانی شدید از دور شدن از والدین یا عزیزان؛ در کودکان شایع‌تر است، به‌ویژه در شروع مدرسه.
• ترس‌های خاص (فوبیا): ترس شدید از یک چیز یا موقعیت مشخص، مثل ارتفاع، آمپول یا فضای بسته.

وسواس فکری–عملی هم با اضطراب همراه است و درمان مخصوص خودش را دارد: درمان وسواس.

چه زمانی باید کمک گرفت؟

• نگرانی بیشتر روزها با شماست و چند ماه ادامه داشته است.
• به خاطر اضطراب از جاها، آدم‌ها یا کارهایی دوری می‌کنید.
• حمله‌های ناگهانی ترس و تپش قلب دارید.
• خواب، کار یا درستان آسیب دیده است.
• برای آرام شدن به قرص آرام‌بخش، سیگار یا چیزهای دیگر پناه می‌برید.

درمان اضطراب

• روان‌درمانی شناختی–رفتاری (CBT): اصلی‌ترین روان‌درمانی اضطراب است. یاد می‌گیرید فکرهای نگران‌کننده را بشناسید و به‌جای دوری کردن، به‌تدریج با موقعیت‌های ترسناک روبه‌رو شوید.
• دارودرمانی: در اضطراب متوسط تا شدید، روان‌پزشک یا پزشک معالج ممکن است دارو تجویز کند. برخی داروهای آرام‌بخش فقط برای مدت کوتاه مناسب‌اند و مصرف طولانی یا خودسرانه‌شان خطر وابستگی دارد.
• تحریک الکتریکی جمجمه‌ای (CES): جریان بسیار ضعیفی از راه گیره‌های لالهٔ گوش برقرار می‌شود و برای کمک به کاهش اضطراب و بهتر شدن خواب به کار می‌رود. در آمریکا دستگاه‌های CES برای اضطراب و بی‌خوابی مجوز FDA دارند؛ شواهد پژوهشی آن هنوز محدود است و بهتر است در کنار درمان‌های اصلی به کار برود. بیشتر بخوانید: درمان با CES.
• نوروفیدبک: در برخی افراد به‌عنوان روش کمکی به کار می‌رود؛ شواهد آن در اضطراب هنوز محدود است.

راه‌های کاهش استرس در زندگی روزمره

• تنفس آرام: چند دقیقه در چهار شمارش از بینی نفس بکشید و در شش شمارش آهسته بیرون بدهید. بازدم طولانی‌تر بدن را آرام می‌کند.
• تمرین ۵-۴-۳-۲-۱: وقتی اضطراب بالا می‌رود، پنج چیز را که می‌بینید، چهار چیز را که لمس می‌کنید، سه صدا، دو بو و یک مزه را نام ببرید. این تمرین توجه را به «همین حالا» برمی‌گرداند.
• فعالیت بدنی: حتی ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیاده‌روی تند در بیشتر روزهای هفته.
• خواب منظم: ساعت خواب و بیداری ثابت، حتی آخر هفته.
• کافئین کمتر: قهوه، چای پررنگ، نوشابه و نوشیدنی انرژی‌زا اضطراب را بیشتر می‌کنند، به‌ویژه از عصر به بعد.
• خبر و شبکه‌های اجتماعی کمتر، به‌ویژه پیش از خواب.
• حرف زدن با کسی که به او اعتماد دارید.

این راه‌ها برای استرس روزمره مفیدند. اگر اضطراب شدید یا ماندگار است، جای درمان را نمی‌گیرند.

درمان اضطراب در کلینیک

1. مشاوره و شرح حال نوع اضطراب، شدت و مدت آن، خواب، داروها و درمان‌های قبلی بررسی می‌شود.
2. ارزیابی تکمیلی در صورت نیاز پرسش‌نامه‌های استاندارد اضطراب و نقشه‌برداری مغزی (QEEG) انجام می‌شود.
3. برنامهٔ درمان روش‌های کمکی کلینیک، مثل CES یا نوروفیدبک، در کنار روان‌درمانی و درمان پزشک معالج برنامه‌ریزی می‌شود.
4. پیگیری تغییر نشانه‌ها در طول دوره سنجیده می‌شود.