سردرد، میگرن و سردرد عصبی (تنشی)
درمان سردرد و میگرن در مشهد
سردردی که مدام برمی‌گردد، کار، خواب و حوصله را می‌گیرد. قدم اول، شناختن نوع سردرد است: میگرن، سردرد عصبی (تنشی) یا سردردی که از مصرف زیاد مسکّن ماندگار شده. در کلینیک دکتر داود صمدی الگوی سردرد و محرک‌های آن بررسی می‌شود و در کنار درمان پزشکی، روش‌های غیردارویی با پشتوانهٔ علمی برنامه‌ریزی می‌شود.
در یک نگاه
- قدم اول
- مشاوره و شرح حال سردرد
- مدت مشاوره
- ۳۰ دقیقه
- ارزیابی
- شرح حال، دفترچهٔ سردرد و بررسی محرک‌ها
- درمان دارویی
- با متخصص مغز و اعصاب یا پزشک معالج
- روش‌های کمکی در کلینیک
- نوروفیدبک و tDCS
- مشاورهٔ آنلاین
- تماس تلفنی، واتس‌اپ یا روبیکا
به زبان ساده: بیشتر سردردها خطرناک نیستند. دو نوع رایج سردردهای تکرارشونده، سردرد عصبی (تنشی) و میگرن است. میگرن درمان قطعی ندارد، ولی با شناختن محرک‌ها، درمان دارویی مناسب و روش‌های غیردارویی می‌شود حمله‌ها را کمتر و خفیف‌تر کرد. سردرد ناگهانی و بسیار شدید، یا سردرد همراه ضعف، اختلال گفتار یا بینایی، اورژانسی است.
سردرد و میگرن چیست؟
سردرد یکی از شایع‌ترین مشکلات سلامت است و علت بیشتر سردردها بیماری خطرناکی نیست؛ استرس، کم‌خوابی، کم‌آبی، کافئین و وضعیت بد نشستن از علت‌های رایج آن‌اند.
میگرن یک بیماری عصبی است، نه یک سردرد ساده. سردرد میگرنی معمولاً ضربان‌دار، متوسط تا شدید و اغلب یک‌طرفه است، با حرکت بدتر می‌شود و با تهوع، استفراغ و حساسیت به نور و صدا همراه است. هر حمله معمولاً ۴ ساعت تا ۳ روز طول می‌کشد. میگرن در زنان حدود سه برابر مردان است و اغلب از نوجوانی شروع می‌شود.
انواع سردرد
- سردرد عصبی (تنشی): درد یا فشار در دو طرف سر، صورت یا گردن، مثل نواری که دور سر سفت شده. معمولاً با تهوع و حساسیت به نور همراه نیست. استرس، مشکلات خواب و کافئین محرک‌های رایج آن‌اند.
- میگرن بدون اورا: شایع‌ترین نوع میگرن؛ سردرد بدون نشانه‌های هشدار پیش از آن.
- میگرن با اورا (آنچه معمولاً «میگرن چشمی» می‌گویند): پیش از سردرد یا همراه آن، نشانه‌های گذرایی مثل خط‌های زیگزاگ، نور چشمک‌زن، گزگز، بی‌حسی یا سختی گفتار پیدا می‌شود که معمولاً تا یک ساعت طول می‌کشد.
- سردرد خوشه‌ای: نوع کمتر شایع ولی بسیار دردناک، معمولاً دور یک چشم، که در دوره‌های مشخص تکرار می‌شود.
- سردرد ناشی از مصرف زیاد مسکّن: وقتی مسکّن‌ها مکرر مصرف شوند، خودشان می‌توانند سردرد را ماندگار کنند.
علائم میگرن
میگرن می‌تواند چهار مرحله داشته باشد، هرچند همه این مراحل را تجربه نمی‌کنند:
- پیش‌درآمد یک تا دو روز پیش از حمله: تغییر خلق، هوس خوراکی، سفتی گردن، خمیازهٔ زیاد و خستگی.
- اورا در حدود یک‌سوم افراد: اختلال‌های گذرای دید، گزگز یا بی‌حسی.
- حمله ۴ تا ۷۲ ساعت: درد ضربان‌دار، تهوع، استفراغ و حساسیت به نور، صدا و گاهی بو.
- پس از حمله تا یک روز: خستگی، گیجی یا بی‌حالی.
علت میگرن و محرک‌های آن
علت دقیق میگرن هنوز کاملاً روشن نیست. تغییرهایی در ساقهٔ مغز و عصب سه‌قلو، و مواد شیمیایی مغز مثل سروتونین و CGRP در آن نقش دارند. میگرن ارثی هم هست: اگر یکی از والدین میگرن داشته باشد، احتمال آن در فرزند حدود ۵۰ درصد است.
محرک‌های رایج حملهٔ میگرن:
- استرس و خستگی؛ و همچنین اضطراب و افسردگی؛
- کم‌خوابی یا خواب نامنظم؛ بیشتر بخوانید: درمان بی‌خوابی؛
- وعده‌های غذایی جاافتاده یا نامنظم؛
- کافئین زیاد و الکل؛
- تغییرات هورمونی، مثلاً در دوران قاعدگی؛
- نور شدید، صدای بلند یا بوهای تند، و تغییر هوا؛
- برخی خوراکی‌ها مثل پنیرهای کهنه و غذاهای فرآوری‌شده، در برخی افراد؛
- کم‌تحرکی.
سردرد در چه حالتی خطرناک است؟
محل سردرد به‌تنهایی، چه سمت چپ یا راست و چه پیشانی یا پشت سر، نشان نمی‌دهد سردرد خطرناک است یا نه. آنچه مهم است، نشانه‌های همراه و تغییر الگوی سردرد است.
فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید اگر سردرد:
- ناگهانی و بسیار شدید است، مثل ضربه‌ای به سر؛
- با ضعف یا بی‌حسی یک طرف بدن یا صورت، یا سختی در گفتار، راه رفتن، تعادل یا حافظه همراه است؛
- با از دست رفتن بینایی، تاری یا دوبینی همراه است؛
- با خواب‌آلودگی، گیجی یا تشنج همراه است؛
- با تب بالا، سفتی گردن یا لکه‌های پوستی همراه است؛
- پس از ضربه به سر شروع شده است.
زودتر به پزشک مراجعه کنید اگر سردرد تازه پس از ۵۰ سالگی شروع شده، با سرفه، عطسه، خم شدن یا ورزش بدتر می‌شود، با استفراغ همراه است، هنگام جویدن درد فک دارید یا پوست سرتان حساس شده، اورا بیش از یک ساعت طول کشیده، حمله بیش از ۷۲ ساعت ادامه داشته، یا در دوران بارداری سردرد دارید.
تشخیص میگرن چگونه است؟
میگرن با شرح حال تشخیص داده می‌شود. هیچ آزمایش خون یا تصویربرداری‌ای به‌تنهایی میگرن را ثابت نمی‌کند؛ تصویربرداری وقتی لازم است که پزشک نشانهٔ هشدار ببیند. نوار مغز و نقشه‌برداری مغزی (QEEG) هم برای تشخیص میگرن به کار نمی‌روند.
مهم‌ترین ابزار، دفترچهٔ سردرد است: روز و ساعت شروع، شدت و مدت درد، داروی مصرفی، خواب، وعده‌های غذایی، قاعدگی و موقعیت‌های پراسترس را دو تا چهار هفته یادداشت کنید. همین یادداشت‌ها نوع سردرد و محرک‌های آن را روشن می‌کند.
درمان سردرد و میگرن
- درمان دارویی: داروی قطع حمله و داروی پیشگیری را متخصص مغز و اعصاب یا پزشک معالج انتخاب می‌کند. برخی درمان‌ها، مثل تزریق بوتاکس برای میگرن مزمن، هم با متخصص مغز و اعصاب است. مسکّن‌ها را خودسرانه و مکرر نخورید؛ مصرف مسکّن در بیش از دو روز هفته می‌تواند خودش سردرد را ماندگار کند. هیچ دارویی را هم خودسرانه قطع نکنید.
- بیوفیدبک و آرام‌سازی: در بیوفیدبک یاد می‌گیرید با دیدن علائم بدن خود، مثل تنش عضلات یا دمای دست، آن‌ها را آگاهانه تنظیم کنید. در مرور ۹۴ پژوهش، بیوفیدبک در میگرن و سردرد تنشی بزرگسالان اثر متوسط تا زیادی داشت، بیشتر از همه در کم کردن دفعات سردرد، و اثرش در پیگیری حدود ۱۴ ماهه پایدار ماند.
- نوروفیدبک: نوعی بیوفیدبک با امواج مغز است. پژوهش‌های آن در سردرد کمتر و کوچک‌تر است و به‌عنوان روش کمکی به کار می‌رود.
- tDCS (تحریک الکتریکی مستقیم): در یک مرور ۱۱ کارآزمایی بالینی با ۴۲۵ بیمار، tDCS تعداد روزهای میگرن و شدت درد را کم کرد و عارضهٔ آن با گروه ساختگی فرقی نداشت؛ ولی پژوهش‌ها کوچک‌اند و به مطالعه‌های بزرگ‌تر نیاز است.
- تحریک مغناطیسی مغز: دستگاه تحریک مغناطیسی تک‌پالس در سال ۲۰۱۳ برای درمان حملهٔ میگرن با اورا در بزرگسالان مجوز FDA گرفت. rTMS با فرکانس بالا روی قشر حرکتی مغز هم در پیشگیری از میگرن نتیجهٔ امیدوارکننده داشته، ولی کیفیت شواهد آن هنوز پایین است.
- درمان شناختی–رفتاری و مدیریت استرس، به‌ویژه وقتی استرس، اضطراب یا افسردگی محرک سردرد است.
روش‌های غیردارویی جای درمان پزشکی را نمی‌گیرند و بهترین نتیجه را در کنار آن دارند.
اگر برنامهٔ درمان دارید، جلسه را مستقیم رزرو کنید:
برای میگرن چه کنیم؟ کارهایی که در خانه کمک می‌کند
- هر روز در ساعت‌های تقریباً ثابت بخوابید و بیدار شوید.
- وعده‌های غذایی را جا نیندازید و در طول روز آب کافی بنوشید.
- کافئین را محدود و منظم مصرف کنید.
- ورزش منظم داشته باشید و برای استرس راهی مثل تنفس آرام یا آرام‌سازی عضلانی تمرین کنید.
- دفترچهٔ سردرد بنویسید تا محرک‌های خودتان را بشناسید.
- هنگام حمله در اتاقی تاریک و آرام استراحت کنید.
درمان سردرد در کلینیک
- مشاوره و شرح حال سردرد نوع و دفعات سردرد، محرک‌ها، داروهای مصرفی، خواب، استرس و نشانه‌های هشدار بررسی می‌شود.
- دفترچهٔ سردرد دو تا چهار هفته یادداشت می‌کنید تا الگوی واقعی سردرد روشن شود.
- هماهنگی پزشکی اگر نشانهٔ هشدار یا نیاز به درمان دارویی باشد، برای بررسی به متخصص مغز و اعصاب ارجاع داده می‌شوید.
- برنامهٔ غیردارویی آموزش آرام‌سازی و مدیریت استرس، اصلاح خواب، و در صورت مناسب بودن، نوروفیدبک یا tDCS در کنار درمان پزشکی.
- پیگیری تعداد روزهای سردرد و مصرف مسکّن با همان دفترچه سنجیده و برنامه تنظیم می‌شود.
منابع
- NHS — Migraine
- NHS — Headaches
- NHS — Tension headaches
- Mayo Clinic — Migraine: symptoms and causes
- Nestoriuc et al. (2008). Biofeedback treatment for headache disorders: a comprehensive efficacy review. Applied Psychophysiology and Biofeedback
- Hong et al. (2022). Transcranial direct current stimulation for migraine: a systematic review and meta-analysis. CNS Neuroscience & Therapeutics
- Moisset et al. (2020). Neuromodulation techniques for acute and preventive migraine treatment. The Journal of Headache and Pain
- NICE TA260. Botulinum toxin type A for the prevention of headaches in adults with chronic migraine
- FDA (2013). De Novo summary K130556 — single-pulse TMS for migraine with aura
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جای ارزیابی و درمان را نمی‌گیرد.
پرسش‌های رایج دربارهٔ سردرد و میگرن
سردرد در کدام قسمت سر خطرناک است؟
محل درد به‌تنهایی، چه سمت چپ یا راست و چه پیشانی یا پشت سر، نشان نمی‌دهد سردرد خطرناک است یا نه. نشانه‌های همراه مهم‌اند: سردرد ناگهانی و بسیار شدید، ضعف یا بی‌حسی یک طرف بدن، اختلال گفتار یا بینایی، گیجی، تشنج، تب با سفتی گردن، یا سردرد پس از ضربه به سر. در این حالت‌ها فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.
فرق میگرن با سردرد عصبی چیست؟
سردرد عصبی (تنشی) معمولاً فشار یا سفتی در دو طرف سر است، مثل نواری دور سر، و با تهوع همراه نیست. میگرن اغلب ضربان‌دار و یک‌طرفه است، با حرکت بدتر می‌شود و با تهوع یا حساسیت به نور و صدا همراه است. یک نفر ممکن است هر دو نوع را داشته باشد.
میگرن چشمی چیست؟
معمولاً منظور میگرن با اوراست: پیش از سردرد یا همراه آن، نشانه‌های گذرایی مثل خط‌های زیگزاگ یا نور چشمک‌زن در دید پیدا می‌شود که معمولاً کمتر از یک ساعت طول می‌کشد. اگر اورا بیش از یک ساعت ماند، یا اختلال دید ناگهانی و تازه بود، فوری بررسی شود.
قرص میگرن بخورم؟
داروی مناسب، چه برای قطع حمله و چه برای پیشگیری، را متخصص مغز و اعصاب یا پزشک معالج انتخاب می‌کند. مسکّن‌ها را خودسرانه و مکرر نخورید؛ مصرف مسکّن در بیش از دو روز هفته می‌تواند خودش سردرد را ماندگار کند.
میگرن درمان قطعی دارد؟
میگرن درمان قطعی ندارد، ولی قابل کنترل است. با شناختن و کم کردن محرک‌ها، درمان دارویی مناسب و روش‌های غیردارویی، بسیاری از افراد حمله‌های کمتر و خفیف‌تری دارند. هدف درمان، کمتر شدن روزهای سردرد و برگشتن به زندگی روزمره است.
مشاوره را می‌شود آنلاین گرفت؟
بله. مشاورهٔ آنلاین از راه تماس تلفنی، واتس‌اپ یا روبیکا انجام می‌شود و روز و ساعت آن را در فرم رزرو نوبت انتخاب می‌کنید. برای نوروفیدبک و tDCS باید به کلینیک بیایید.
بیشتر بخوانید
تحریک الکتریکی مغز (tDCS)
جریان الکتریکی بسیار ضعیف از روی سر؛ در کنار درمان‌های دیگر برای افسردگی، درد مزمن و توانبخشی.
نوروفیدبک
تمرین الگوی فعالیت مغز با بازخورد تصویری و صوتی؛ بدون دارو و بدون درد.
استرس و اضطراب
انواع اضطراب و حملهٔ پانیک، زمان کمک گرفتن، درمان و راه‌های کاهش استرس روزمره.
بی‌خوابی و مشکلات خواب
علت بی‌خوابی شبانه، نشانه‌هایی که بررسی لازم دارند و درمان شناختی–رفتاری بی‌خوابی.
الگوی سردردتان را با هم بشناسیم
در جلسهٔ مشاوره نوع سردرد، محرک‌ها و درمان‌های قبلی بررسی می‌شود و برنامهٔ درمان را با هم می‌چینیم؛ حضوری در کلینیک یا آنلاین.
یا اگر ترجیح می‌دهید صحبت کنید: ۰۹۱۵۶۵۹۷۱۹۵ تلگرام روبیکا